DİŞ HEKİMLİĞİNDE 24 SAAT RUTİN TEDAVİ DEĞİL, DOĞRU ZAMANDA DOĞRU MÜDAHALE ESASTIR

DİŞ HEKİMLİĞİNDE 24 SAAT RUTİN TEDAVİ DEĞİL, DOĞRU ZAMANDA DOĞRU MÜDAHALE ESASTIR

Kamu ağız ve diş sağlığı hizmetlerinde gece nöbetlerinin yaygınlaştırılması ve diş ağrısı nedeniyle gece başvuran hastalara rutin dental işlemlerin uygulanması yönündeki tartışmaları yakından takip ediyoruz.

Konu, yalnızca “gece diş hekimi var mı, yok mu?” sorusuna indirgenemeyecek kadar önemlidir.

Asıl sorulması gereken şudur:

Gece hangi hastaya, hangi endikasyonla, hangi işlemi, hangi ekip ve teknik altyapıyla uyguluyoruz?

Diş hekimliği; muayene koltuğuna bir diş hekimi oturtularak 24 saat kesintisiz sürdürülebilecek basit bir hizmet değildir. Radyolojik görüntüleme, sterilizasyon, yardımcı sağlık profesyonelleri, uygun cerrahi ekipman, gerektiğinde uzman konsültasyonu ve komplikasyon halinde etkin sevk zinciri hizmetin ayrılmaz parçalarıdır.

HER AĞRI ACİL MÜDAHALE ANLAMINA GELMEZ

Diş ağrısı hastanın yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir ve mutlaka değerlendirilmelidir. Ancak ağrının varlığı ile acil girişim endikasyonu aynı şey değildir.

Yayılma riski bulunan ciddi odontojenik enfeksiyonlar, kontrol edilemeyen kanamalar, ciddi dental ve maksillofasiyal travmalar ile gecikmesinde klinik risk bulunan bazı tablolar acil değerlendirme ve müdahale gerektirir.

Buna karşılık rutin restoratif, endodontik, protetik ve planlanabilir cerrahi işlemlerin önemli bölümü uygun klinik koşullarda ve planlı biçimde gerçekleştirilmelidir.

Bu ayrımın ortadan kaldırılması hem hastayı hem de diş hekimini gereksiz risk altına sokar.

“AĞRI VARSA DİŞ ÇEKİLMELİDİR” YAKLAŞIMI DOĞRU DEĞİLDİR

Ağrıyan her diş çekilmez.

Modern diş hekimliğinin temel hedeflerinden biri, mümkün olan durumlarda doğal dişi korumaktır.

Diş çekimi de basit bir “ağrı giderme işlemi” olarak görülemez. Hastanın sistemik hastalıkları, kullandığı ilaçlar, antikoagülan kullanımı ve kanama riski, radyolojik bulguları, anatomik özellikleri ve olası komplikasyonlar değerlendirilmelidir.

Bu nedenle toplumda;

“Gece dişim ağrıdı, hastaneye giderim ve çektiririm.”

şeklinde bir beklenti oluşturulması doğru değildir.

Sağlık sisteminin görevi bu beklentiyi büyütmek değil, vatandaşa doğru bilgiyi vermektir.

GECE HİZMETİNİN VARLIĞI, HER TEDAVİNİN GECE YAPILACAĞI ANLAMINA GELMEZ

Acil hizmetin amacı, gündüz polikliniğinin gece vardiyasına dönüştürülmesi değildir.

Gece hizmeti; gecikmesinde sağlık açısından risk bulunan hastanın değerlendirilmesi, gerekli ilk müdahalenin yapılması ve gerekiyorsa uygun merkeze yönlendirilmesini sağlayacak şekilde planlanmalıdır.

Elektif işlemlerin rutin olarak geceye taşınması ise hem hasta güvenliği hem çalışan güvenliği hem de sağlık hizmetinin verimli kullanılması açısından sorgulanmalıdır.

BİR GECE NÖBETİNİN GÜNDÜZ HİZMETİNE MALİYETİ HESAPLANIYOR MU?

Gece nöbeti planlamasının görünmeyen taraflarından biri de gündüz sağlık hizmetine etkisidir.

Gece görev yapan diş hekiminin nöbet sonrası dinlenme hakkı nedeniyle gündüz poliklinik kapasitesi azalabilmektedir.

Bu nedenle Sağlık Bakanlığının elindeki verilerle çok basit bir analiz yapılmalıdır:

Bir gecede kaç hasta başvuruyor?

Bu hastaların kaçı gerçek anlamda acil veya zaman duyarlı vaka?

Kaç hastaya o gece mutlaka yapılması gereken bir girişim uygulanıyor?

Buna karşılık nöbet ve nöbet sonrası dinlenme nedeniyle kaç gündüz MHRS randevusu açılamıyor?

Örneğin gece birkaç hastaya hizmet verebilmek için ertesi gün onlarca vatandaşın planlı diş hekimliği randevusuna ulaşması engelleniyorsa, burada sağlık hizmetinin etkinliği ve kaynak kullanımı yeniden değerlendirilmelidir.

HER KURUMDA GECE NÖBETİ YERİNE BÖLGESEL PLANLAMA YAPILMALIDIR

Türkiye|nin her ilinde, her ilçesinde ve her ağız ve diş sağlığı kuruluşunda aynı nöbet modelinin uygulanması zorunlu değildir.

Nüfus, coğrafi koşullar, gece başvuru sayıları ve gerçek acil vaka istatistikleri dikkate alınarak bölgesel bir model oluşturulabilir.

Yeterli vaka yoğunluğunun bulunduğu bölgelerde; radyoloji, sterilizasyon, yardımcı sağlık profesyonelleri, güvenlik ve gerekli uzmanlık desteğinin bulunduğu referans ağız ve diş sağlığı merkezlerinde gece hizmeti verilebilir.

Vaka yoğunluğunun düşük olduğu yerlerde ise genel hastane acil servisleriyle koordineli icap nöbeti sistemi daha etkin bir seçenek olarak değerlendirilmelidir.

Böylece diş hekimini bütün gece düşük başvuru sayısıyla kurumda bekletmek yerine, gerçek bir acil durum ortaya çıktığında gerekli uzmanlık desteğine ulaşılabilir.

GECE TEK BAŞINA DİŞ HEKİMİ BIRAKMAK “24 SAAT HİZMET” DEĞİLDİR

Bir sağlık kuruluşunda yalnızca diş hekiminin bulunması, o kurumun bütün dental girişimleri güvenli şekilde gerçekleştirebileceği anlamına gelmez.

Radyoloji kapalıysa, yeterli yardımcı personel yoksa, sterilizasyon hizmetleri sınırlıysa, güvenlik yetersizse ve komplikasyon halinde uzman desteğine ulaşılamıyorsa “gece diş tedavisi veriyoruz” demek gerçeği tam olarak yansıtmaz.

Hizmet yalnızca hekimden ibaret değildir; güvenli sağlık hizmeti bir ekip ve altyapı işidir.

DİŞ HEKİMLERİNİN GÜVENLİĞİ DE PLANLAMANIN PARÇASIDIR

Gece saatlerinde az sayıda sağlık profesyonelinin görev yaptığı kurumlarda güvenlik tedbirlerinin yetersizliği ayrıca değerlendirilmelidir.

Toplumda “gece gittiğimde istediğim diş tedavisi mutlaka yapılmalıdır” şeklinde bir beklenti oluşturulduğunda, bilimsel olarak girişim endikasyonu bulunmadığını açıklayan diş hekimi hasta ve hasta yakınlarıyla karşı karşıya bırakılmaktadır.

Bu durum sağlıkta şiddet riskini de artırabilir.

İdarenin görevi gerçekçi olmayan beklentileri diş hekiminin üzerine bırakmak değil; hizmetin kapsamını topluma doğru anlatmak ve güvenli çalışma ortamını sağlamaktır.

ASIL ÇÖZÜM, VATANDAŞIN DİŞİNİ AĞRIYANA KADAR BEKLEMEMESİNİ SAĞLAMAKTIR

Ağız ve diş sağlığı politikasının başarısı, gece kaç diş çekildiğiyle ölçülmemelidir.

Başarı;

kaç çürüğün oluşmadan önlendiği,
kaç hastanın erken dönemde tedaviye ulaşabildiği,
kaç doğal dişin korunabildiği ve
vatandaşın gündüz randevusuna ne kadar kolay erişebildiğiyle ölçülmelidir.

Bu nedenle koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetleri güçlendirilmeli, gündüz MHRS kapasitesi artırılmalı ve vatandaşın hastalık ilerlemeden tedaviye ulaşması sağlanmalıdır.

HEKİM BİRLİĞİ OLARAK ÇAĞRIMIZ AÇIKTIR

Kamu ağız ve diş sağlığı hizmetlerinde gece çalışma modeli alışkanlıklara veya popülist beklentilere göre değil, gerçek hasta verilerine göre yeniden planlanmalıdır.

Her ADSM ve ADSH|de yaygın gece nöbeti uygulaması yerine; gerçek ihtiyaç bulunan bölgelerde tam donanımlı referans merkezleri oluşturulmalı, diğer bölgelerde ise uygun koşullarda icap nöbeti modeli değerlendirilmelidir.

Gece nöbetlerinin gündüz MHRS kapasitesinde ne kadar kayba yol açtığı kamuoyuyla paylaşılmalıdır.

Diş hekimliği acilleri bilimsel kriterlerle açık biçimde tanımlanmalı; vatandaş hangi durumlarda gece başvurması gerektiği konusunda bilgilendirilmelidir.

Gece hizmeti verilecekse radyoloji, sterilizasyon, yardımcı sağlık profesyonelleri, güvenlik, uzman desteği ve etkin sevk zinciri de eksiksiz sağlanmalıdır.

Ve en önemlisi:

Diş hekimliği hizmetlerinin nasıl yürütüleceğine ilişkin kararlar, sahayı ve mesleğin klinik gerçeklerini bilen liyakatli yöneticilerin katkısıyla alınmalıdır.

Diş hekimini gece boyunca kurumda tutmak tek başına sağlık hizmeti değildir.

Doğru olan; gerçek acile zamanında müdahale etmek, planlı tedaviyi uygun koşullarda gerçekleştirmek ve vatandaşın doğal dişlerini kaybetmeden sağlık hizmetine ulaşmasını sağlamaktır.

HEKİM BİRLİĞİ
Sağlık ve Sosyal Hizmetler Çalışanları Sendikası